Paweł Szefka

p-szefka2  Paweł Szefka (ps. Artur KosieckiToczków Ksawer)

pedagog, kaszubski folklorysta, pisarz, autor sztuk scenicznych i działacz społeczny

           Urodził się 21 lipca 1910 r. w Strzebielinie koło Wejherowa, w wielodzietnej rodzinie rolnika Jana Szefki i Joanny z domu Hunk. Już jako kilkunastoletni chłopiec tworzył wraz z braćmi Rodzinną Kapelę Szefka. Nauczył się wówczas gry na wielu instrumentach muzycznych. Grając w latach 1918 – 1936 na różnorodnych wiejskich festynach, weselach i innych rodzinnych świętach, obserwował lokalne zwyczaje, pieśni i tańce. Wzrastanie pośród kultury kaszubskiej, jej obyczajowości a szczególnie muzyki, ułatwiło mu później badanie i opisywanie kaszubskiego folkloru.

      Po ukończeniu szkoły elementarnej uczęszczał do Seminarium Nauczycielskiego w Wejherowie, które ukończył w 1931 r. i rozpoczął pracę jako nauczyciel w Żukowie, a potem w Wejherowie.

           Już w trakcie nauki, pod wpływem swego nauczyciela muzyki Zbigniewa Madejskiego, rozpoczął wspólnie z kilkoma kolegami gromadzenie kaszubskich melodii, pieśni, obrzędów i tańców ludowych. W 1936 r., wspólnie ze Zbigniewem Madejskim, wydaje pierwszy zbiór – „Kaszubskie pieśni i tańce ludowe”. W 1937 r. rozpoczął współpracę z pismem „Klëka”. Jeszcze przed wybuchem wojny opracował i wydał materiały dotyczące kultury artystycznej regionu i kaszubskiego roku obrzędowego: kaszubską balladę „Wreżeca i Ostrzeca” (1937), „Dożynki – okrężne” (1937), „Wesele na Kaszubach” (1937), „Kosiôrze” (1938), „Obrzęd sianokosów” (1938), „Wyzwoliny kosiarza” (1938).

       W okresie nauki w Seminarium Nauczycielskim zainteresował się harcerstwem, stając się pośród wejherowskich drużyn aktywnym druhem także po wojnie. Gdy wybuchła II wojna światowa był komendantem Hufca Harcerskiego oraz zainicjował i współorganizował Wejherowską Ochotniczą Kompanię Harcerską. W 1939 r. ukończył Konserwatorium Muzyczne w Katowicach.

           Jako polski oficer, lata 1939 – 1945 spędził w niewoli niemieckiej, angażując się w obozową działalność konspiracyjną i oświatowo – kulturalną. W oflagu spod jego pióra wyszedł m.in. szkic pierwszego kaszubskiego widowiska obrzędowego „Sobótki”, którego prapremiera odbyła się w 1950 r. w rodzinnej miejscowości autora.

          Po wojnie Szefka ukończył Wyższą Szkołę Pedagogiczną w Gdyni oraz Podyplomowe Studium Etnograficzne UMK w Toruniu. Przez całe życie, podobnie jak Franciszek Treder – założyciel Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach, zbierał materiały etnograficzne i pisał widowiska. Pracował jako pedagog współpracując z Wojewódzkim Domem Twórczości Ludowej w Gdańsku i z Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko – Pomorskiej w Wejherowie.

       Związał się z ruchem artystycznym i używając swoich notatek, w latach 1956 – 1979, napisał wiele pozycji dotyczących pieśni, tańców  i zwyczajów kaszubskich, odzwierciedlających miłość do kultury, w której się urodził i wychowywał. Zawarte w nich informacje do dziś służą nie tylko zachowaniu regionalnej kultury ludowej Kaszub i całego Pomorza, ale również przedstawiają ją grupom w innych częściach Polski oraz polonijnym zespołom działającym za granicą. W 1957 r. nakładem Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Gdańsku wydaje pierwszy z 4 zeszytów „Tańców kaszubskich” (kolejne ukazują się w 1959, 1969 i 1979 r.). Kolejne publikacje to „Gwiżdże” (1957) i „Sobótki” (1958). W 1959 r. otrzymał Złoty Krzyż Zasługi. Rok 1961 r. przynosi nagrodę ogólnopolskiego konkursu za „Dëgusë” – widowisko przedstawiające kaszubskie zwyczaje dotyczące Świąt Wielkanocnych.

           W 1972 r. przechodzi na emeryturę i w  okresie 1975-1989 pomaga w pracach Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie.

         W latach 1976 – 1978 jest konsultantem Kaszubskiego Zespołu Pieśni i Tańca „KOŚCIERZYNA”. Cykl widowisk słowno – muzycznych w wykonaniu „KOŚCIERZYNY” początkują w sierpniu 1976 r. opracowane wg jego scenariusza „Gwiżdże”, wywodzące się z dawnych kaszubskich obrzędów noworocznych. Sztuka ks. Bernarda Sychty „Hanka się żeni” oraz opisy obrzędów weselnych dokonane przez Pawła Szefkę, w połączeniu z dotąd nie publikowanymi tekstami melodii i przyśpiewek zasłyszanymi i zebranymi przez Stanisława Kroskowskiego od starych weselnych grajków – Józefa Klewittra z Bytowa oraz Leona Laski z Kościerzyny, skutkują premierą widowiska „Kaszubskie wesele” (1977). Dzięki przekazanemu przez niego rękopisowi z tekstami i niektórymi pieśniami obrzędowymi oraz pewną propozycją scenografii, w lipcu 1978 r. w Ostrzycach, zostaje przedstawione publiczności (wzbogacone muzyką i tańcami) plenerowe widowisko „Wyzwoliny kosiarza”, obrazujące zwyczajowy wiejski obrzęd „pasowania na rolnika”

        Wszefka-pawee-1 1979 r. wydał „Ulubione pieśni dziecięce z Kaszub i Kociewia”,  w 1981 „Wrëjôrze jidą : widowisko plenerowe z kaszubskich obrzędów dyngusowych”, a w 1982 r. opublikował „Narzędzia i instrumenty muzyczne z Kaszub i Kociewia”. W tym samym roku wyróżniony został Medalem Stolema. Wszystkie publikacje Pawła Szewki odznaczają się praktyczną znajomością kaszubskich zwyczajów, obrzędów i muzyki służącą poznaniu kaszubskiego folkloru.

      Należał do członków – założycieli Zrzeszenia Kaszubsko – Pomorskiego udzielając się na jego forum m.in. poprzez upamiętnienie wielu wydarzeń i osób zasłużonych dla Kaszub i Pomorza. Został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem za Wolność i Demokrację.

 

         Paweł Szefka umiera 29 kwietnia 1991 r. w Gdyni. Jego doczesne szczątki spoczęły pierwotnie na Cmentarzu Witomińskim.  W 10. rocznicę śmierci przeniesione zostały na cmentarz w rodzinnym Strzebielinie.

 

 

 

(Tekst: Rajmund Knitter, Maciej Burandt)